ՍՐԲԱԶԱՆ ԿՈՆԴԱԿԻ ԵՒ «Ս. ՍԱՀԱԿ – Ս. ՄԵՍՐՈՊ» ՇՔԱՆՇԱՆԻ ԲԱՁՐԱԳՈՅՆ ՄԵԾԱՐԱՆՔԻ ՅՈՒՇԱՅԻՆ ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆԸ. ԳԷՈՐԳ Պ. ՅԱԿՈԲԵԱՆԻ ՅՈԲԵԼԵԱՆԱԿԱՆ ԵՐԵԿՈՆ

Գրի առաւ՝ Մարիէթ Մինասեան-Օհանէս

Կեանքը ինքնին հնչիւններու, անցողիկ ժամանակի եւ անձնուէր նուիրումի շարունակական ստեղծագործութիւն մըն է, ուր իւրաքանչիւր անհատ իր հոգիին կնիքը, իր ներքին լոյսն ու բարոյական կամքը կը դնէ հաւաքական ժառանգութեան անջնջելի խորանին վրայ:

Կիրակի, Հոկտեմբեր 25, 2026ին, Պոլսահայ Միութեան Կեդրոնին մէջ եւ անոր կազմակերպչական հովանիին ներքոյ, տեղի ունեցաւ բացառիկ խոր խորհուրդ ունեցող ձեռնարկ մը, որ նուիրուած էր մեր յարգարժան հայրենակից՝ Գէորգ Պ. Յակոբեանի անցած տառապալից ու փառապանծ ուղիին, գրական վաստակին, եւ մասնաւորաբար Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Հայրապետի Սրբազան Կոնդակին ու «Ս. Սահակ-Ս. Մեսրոպ» բարձրագոյն շքանշանին արժանանալու պատմական առթիւ:

Այս հանդիպումը պարզապէս երկրային մեծարանքի կամ տարեդարձի երեկոյ մը չէր, այլ մտաւորական վերացարկում մը՝ արժեւորելու համար այն մարդկային ներդրումը, ուր եկեղեցական բարձր գնահատականն ու հայրենասիրական նուիրումը կամուրջ կը հանդիսանան անցեալի վսեմ աւանդներուն, ներկայի գիտակցութեան եւ ապագայի տեսլականին միջեւ: Համայնքի մտաւորականներ, հարազատներ ու հոգեւորականներ համախմբուած էին՝ յարգանքի տուրք մատուցելու այն մարդուն, որ իր ամբողջ էութեամբ դարձած է կրողը հայկական ոգիին, հաւատքին ու տոկունութեան:

Ձեռնարկը սկսաւ խորին խորհրդածութեամբ, ուր իւրաքանչիւր բանախօս եւ մասնակից իր հոգիին լոյսով բացաւ արուեստի, հաւատքի ու մարդկային նուիրումի նոր էջ մը:

Միութեան Մշակութային Յանձնախումբի ատենապետ՝ Կարպիս Սարաֆեան կատարեց բացումը բարի գալուստ մաղթելով բոլոր ներկաներուն:

Մտքի Եւ վերլուծութեան բարձունքէն, հիմնական բանախօս՝ Հրաչ Սէփէթճեան, փիլիսոփայական խորքային հայեացքով մը անդրադարձաւ Գէորգ Պ. Յակոբեանի անցած ուղիին եւ անոր հետ գործակցելու առիթը ունենալու բախտին մասին: Ան յայտնեց թէ, Գէորգ Պ. Յակոբեան տարիներով Օսմանեան արխիւները ուսումնասիրած  եւ դուրս հանած էր տասնակներով լուսանկարներ եւ նիւթեր: Հսկայական սոյն աշխատանքը բառերու մէջ կարելի չէ բացատրուիլ: Արդիւնքը սա էր թէ, գիրքերը ծաւալուն են որոնք պէտք է տեղ հասնին, այսինքն իրենց թիրախներուն՝ որոնք մեր դպրոցներն են, Գալիֆորնիոյ կարեւորագոյն համալսարանները եւ Հայագիտական կեդրոնները եւ որոնք կը փաստեն մեր անցեալը եւ ներկայ գոյութիւնը: Ան լուսարձակի տակ առաւ ոչ միայն անոր գործունէութիւնը, այլեւ այն բարոյական հիմքերը, որոնց վրայ կառուցուած է մեծարեալի ներքին աշխարհը:

Հայրենի սրտի շունչը Հայաստանէն յղուած սրտաբուխ Ուղերձն էր, Միութեան քարտուղարուհի՝ Մարիէթ Օհանէսի կողմէ ընթերցուած՝ որ Հայաստանէն՝ հայրենի սրտի ջերմութիւնն ու խորին գնահատանքը բերաւ հանդիսութեան: Ընթերցուած իւրաքանչիւր դրուագ վկայութիւնն էր կեանքի փորձութիւններուն միջով անցնող, բայց երբեք չընկճուող, մշակոյթի ու հաւատքի ջահը բարձր պահող մարդու մը հոգեւոր ճամբորդութեան: Այդ պատմութիւնը վերածուեցաւ տոկունութեան, արժանապատուութեան եւ հաւատարմութեան դասագիրքի մը: Իսկ այս պահը վերածուեցաւ հոգեւոր խորհրդաւոր զոհասեղանի մը, ուր Սփիւռքն ու Մայր Հայրենիքը ձուլուեցան մէկ անբաժանելի միտքի եւ զգացումի շուրջ՝ վկայելով, որ Գէորգ Պ. Յակոբեանի ստացած հայրապետական օրհնութիւնն ու մեծարանքը կը պատկանին համայն հայութեան հոգեւոր ընտանիքին:

Երբ Տէր Գէորգ քահանան ներկայացուց Թեմական Առաջնորդ Տ. Յովնան Արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանի գրաւոր պատգամը, ճառը հիմնականին մէջ կեդրոնացաւ  հայկական ինքնութեան, Ս. Սահակի եւ Ս. Մեսրոպի Ժառանգութեան  վրայ: Ճառը  ուղղակի  կապ հաստատեց Հայաստանի 5-րդ դարու «Ոսկեդարու» ժառանգութեան հետ, երբ Ս. Սահակ եւ Ս. Մեսրոպ հնարեցին հայոց գիրերը եւ թարգմանեցին Աստուածաշունչը՝ ժողովուրդը լուսաւորելու համար։ Արքեպիսկոպոս Տէրտէրեանի պատգամը շեշտեց, որ կրթական հաստատութիւնները  սոսկ  սորվելու վայրեր չեն, այլ՝ սերունդէ սերունդ հաւատքը, լեզուն եւ մշակութային ժառանգութիւնը պահպանող կենսական սրբարաններ են։ Գէորգ Պ. Յակոբեանի գործերը կը վաւերականացնեն թէ այնտեղ այդ հողերուն վրայ մեր նախնիքը ապրած են ստեղծագործ կեանքով, կեանք ստեղծած են Աստուծոյ փառքին համար եւ այդ տարածքներուն վրայ միայն մեր նախնեաց հոգեւոր կեանքի արձագանքը մնացած է որոնց պատկերը Յակոբեանի գիրքերուն եւ հատորներուն մէջ ամփոփուած է: Մենք ականատես ենք որ այստեղ՝ Պոլսէն հեռու, իր աշխատանքով մեր ձեռքի տակ բերաւ այն բոլոր արխիւներն ու պատկերները եւ գրաւոր տեղեկութիւնները որոնք խօսուն վկայութիւնն են եւ այն մասին որ այնտեղ ապրած գոյատեւած եւ ստեղծագործած մեր ժողովուրդի զաւակաց կեանքի վկայութիւնը արդէն հազարաւոր էջերու մէջ ամփոփուած է: Պատգամը դրուատեց Գէորգ Պ. Յակոբեանը՝ իր պատմական հետազօտութիւնները իբրեւ սրբազան առաքելութիւն սեպելուն համար։ Պոլսոյ կրթական պատմութիւնը արձանագրելով՝ Գէորգ Պ. Յակոբեան յաջողութեամբ պահպանեց սփիւռքի հիմնարար կառոյցներուն յիշատակը։

Երեկոյին սիրտն էր Գէորգ Պ. Յակոբեանի շնորհակալական Խօսքը որ ամենայուզիչ եւ փիլիսոփայական գագաթնակէտը եղաւ: Ան խորին հանդարտութեամբ, հարազատ յուշերու, Հայրապետական գնահատանքին հանդէպ խորին երախտագիտութեամբ եւ կենսափորձի իմաստութեամբ կիսուեցաւ ներկաներուն հետ՝ շնորհակալութիւն յայտնելով Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին, Առաջնորդ Սրբազան Հօր, համայնքին, կազմակերպիչներուն եւ իր կողքին  կանգնող  բարեկամներուն: Անոր  խօսքը  ոչ  միայն շնորհակալութիւն էր, այլեւ՝ հոգեւոր կտակ ու պատգամ գալիք սերունդներուն:

Գերաշնորհ Տ. Յովնան Արք. Տէրտէրեան Առաջնորդ Սրբազան Հայրը փակեց հանդիսութիւնը իր հայրական պատգամով եւ աղօթքով: Յայտնեց թէ՝ որեւէ կերպ կարելի չէ արդար եւ ամբողջական գնահատական արտայայտել այն հսկայական աշխատանքին դիմաց զոր հեղինակը կատարած է: Տարիներու աշխատանքի իւրաքանչիւր էջ պատմութիւն կը ներկայացնէ խտացուած գաւառներէն մեզի հասած ձայնն ու արձագանքը այնտեղ ապրած համայնքներու, եկեղեցական կեանքի, պատմամշակութային կեանքի, այդ բոլորը դժբախտաբար պատմութեան էջերուն մէջ են, բայց մոռացութեան ենթարկուած չեն որովհետեւ Գէորգ Պ. Յակոբեան փաստագրած է այդ բոլորը:

Ցուցադրուեցաւ կարճ տեսերիզ մը Ս. Ղեւոնդեանց Մայր Տաճարին մէջ տեղի ունեցած շքանշանի հանդիսաւոր արարողութեան մասին, որմէ ետք Մշակութային Յանձնախումբի ատենապետ՝ Պրն. Սարաֆեան շնորհակալութիւն յայտնեց բոլորին մասնակցութեան եւ մանաւանդ Տիկնանց յանձնախումբին՝ իրենց պատրաստած համեղ հիւրասիրութեան համար: Ձեռնարկի աւարտին ներկաները համախմբուեցան խմբանկարի սրբազան պահով՝ յաւերժացնելով այն միասնականութիւնն ու հոգեւոր վերելքը, որ օդին մէջ կը թեւածէր այս բարձրագոյն մեծարանքի առթիւ:

Այնուհետեւ, հաւաքոյթը շարունակուեցաւ ընդունելութեամբ, ուր մասնակիցները առիթը ունեցան մտերմիկ զրոյցներով, փոխադարձ ջերմութեամբ եւ հոգեւոր մերձեցումով տօնախմբելու այս պատմական ու լուսաւոր իրադարձութիւնը:

Թող այսպիսի լուսաւոր ու հայրապետօրէն օրհնուած ձեռնարկներ շարունակեն ոգեշնչել մեր համայնքային կեանքը, քանզի մեր արժէքները ճանչցող, գնահատող եւ իրենց կեանքով զանոնք վերածնող անհատներն են, որոնք կը պահեն հայոց յաւերժական կանթեղը վառ:

Գէորգ Պ Յակոբեան մարդը եւ հետազօտողը
Զեկոյց
Վերա Սահակեան  

, ՄեսրոպՄաշտոցիանուանՄատենադարանիաւագգիտաշխատող   պատմականգիտութիւններիթեկնածու 11 , 2026 . հոկտեմբերի թ  ,   Մեծապատի՛ւ Սրբազան հայր հոգեւոր դասի մեծարգոյ ,  ներկայացուցիչներ յարգարժա՛ններկաներ։      Ձեզ ողջունում եմ Երեւանից՝ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան ,      Մատենադարանիցորտեղդարերշարունակհաւաքւումուպահւում          էմերժողովրդիգրաւորյիշողութիւնը։Այսօրմենքհաւաքուելենքմի  ,      մարդուշուրջ որիամբողջկեանքընոյնպէսյիշողութիւնըպահելու  մասինէ։ . ԳէորգՊՅակոբեան․ այս    անունըկապումէերեք երկիր և երեք  , քաղաք։ Կոստանդնուպոլիսը որտեղ  ,  նա ծնուել կրթուել եւ    ձեւաւորուել էորպէսմարդ եւ    , համայնքայինգործիչ։ ԼոսԱնջելես որտեղ         ապրում եւաշխատում էարդէն մօտերեսունտարի։ Եւ , Երեւանը որտեղ ,  , այսօր Մատենադարանի հաւաքածուներում       պահւումէնրատասնամեակներիհաւաքչականաշխատանքիմի  կարեւորմասը։   «  », Զեկոյցսվերնագրել եմ մարդըեւ հետազօտողը որովհետեւ  .     ԳէորգՊ Յակոբեանիպարագայինայսերկուսըփոխլրացնող եւ անբաժանելի գործոններ են։       Նրահետազօտականգործըծնուելէոչ   ,  , , թէ համալսարանական լսարանում այլ եկեղեցու դպրոցի թերթի      խմբագրատանեւպատրիարքարանիառօրեայաշխատանքիմէջ։        Իսկ նրա մարդկային կերպարը լաւագոյնս երեւում է այն պատրաստակամութեան  ուխոհեմութեան մեջ,   , որով նափրկել        խնամքով հաւաքել եւ յաջորդ սերունդներին է յանձնել գրաւոր ժառանգութիւնը։ 1     Գէորգ Յակոբեանի հասարակական կեանքը սկսւում է  1961–1978 .      եկեղեցուց։ թթնաեղելէՆառլըգափուիՍուրբՅովհաննէս    ,   1962–1964 . եկեղեցուդպրացդասիանդամապա՝ատենադպիր։ թթ      , աշխատել է նոյն եկեղեցու վերաշինութեան յանձնախմբում իսկ 1974–1978 .      1972–1982 . թթեղելէԹաղայինխորհրդիատենադպիր։ թթ  – «- » նա ԳումԳափուի ՊողոսեանՎառվառեան վարժարանի        պատասխանատուներից մէկն էր։ Այս տարիներից նա սկսել է    հրատարակչական գործունէութիւնը՝ հրատարակելով տարեկան « »     Կաղանդչէք պատիօրացոյցները։ Առաջինհայեացքիցհամեստ         . այսհրատարակութիւններըարդէնցոյցենտալիսնրագործիբնոյթը     ,   ամէնտարիարձանագրելհամայնքիկեանքը որպէսզիայնչկորչի։ 1980–1993 .     « » թթ ԳէորգՅակոբեանըեղել է Մարմարա օրաթերթի  խմբագրակազմիանդամ։    ,  Լրագրութիւնընրանսովորեցրեցերկուբանորոնքյետագայում        , դարձաննրահետազօտականմեթոդիհիմքը՝նախլսելմարդկանց     ապա արձանագրել իրականութիւնը։ Ժամանակի յայտնի ,      մտաւորականներիազգայինդէմքերիեւնշանաւորհայգործիչների       հետ նրա բազմաթիւ հարցազրոյցները տպագրուել են թէ՛ ,   արտասահմանեանթէ՛հայաստանեանմամուլում։ 1986 .      թ նախմբագրել է Պոլսոյ Հայոց Պատրիարքարանի  «  » հրատարակած Գարեգին Պատրիարք Խաչատուրեան եւ «  » , Յովհաննէս Պատրիարք Չամուրճեան յիշատակարանները   «     » ինչպէս նաեւ Կեսարիաեւ ՍուրբԳրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի  1987–1994 .    հատորը։ թթ խմբագրել է պատրիարքարանի եւ      համայնքային օրացոյցները՝ դրանց մէջ ներառելով հայկական    հաստատութիւնների վերաբերեալ լայնածաւալ տեղեկութիւններ։         Այսօր այդ օրացոյցները իրենք են դարձել աղբիւր՝ Պոլսոյ հայ    համայնքիպատմութիւննուսումնասիրողիհամար։       ԳէորգՅակոբեանիկեանքիառանձինէջէնրամտերմութիւնը      երջանկայիշատակ Շնորհք Պատրիարք Գալուստեանի հետ։ Նա 2     , քանիցս ուղեկցել է պատրիարքին նրա այցելութիւններում      լուսանկարելեւմանրամասնարձանագրելայդուղեւորութիւնները։      25-Մասնակցել էՇնորհքՊատրիարքիգահակալութեան ամեակին     նուիրուած հանդիսութիւնների կազմակերպմանը եւ խմբագրել    ,  պատրիարքիննուիրուածբազմաթիւհրապարակումներայդթւում՝ «     » ՇնորհքՊատրիարքԳալուստեան՝ ՊատրիարքՀայոցԹուրքիոյ (1987)  ծաւալունհատորը։     Պատրիարքի վախճանից մէկ տարի անց Յակոբեանը  «    » հրատարակեց Շնորհք Պատրիարքի վերջին հինգ տարիները   « 25-  ծաւալուն հատորը՝ Գահակալութեան ամեակէն մինչեւ իր   . »   վախճանումը ի Ս Էջմիածին ենթավերնագրով։ Այս գիրքը    եզրափակեցպատրիարքիկենսագրականշարքը։

» ԳՊՅակոբեան ՇնորհքՊատրիարքիվերջինհինգտարինե

0Յատկապէսյուզիչէմէկդրուագ։ թՇնորհքՊատրիարքը       կատարեցիրվերջինգաւառայինայցելութիւնը՝դէպիծննդավայրը՝   ,       ՅոզղաթիԻյդելիգիւղը ուրայցելեցիրհօրեւհօրեղբօրկառուցած  « »   երբեմնի Պարթեւեանվարժարանը ։Այդուղեւորութիւնըձայնագրել     եւլուսանկարելէԳէորգՅակոբեանը։

. ՇնորհքՊատրիարքըԻյդելիգիւղի Պարթեւեանվարժարանում թ

Եթէ ոչ նա այդ օրուայ մասին այսօր գուցէ միայն       պատմութիւններմնային։Սակայնայստեղէերեւումպատմութիւնը     արձանագրելու եւ սերունդներին փոխանցելու Յակոբեանի    .      հեռատեսուհայրենասէրքայլըայդլուսանկարներըոչմիայնտեղեն   ,      գտելնրահատորներումայլեւդրանցիցշատերիբնագրերըիպահ      են յանձնուել Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան ,    Մատենադարանին մաս են կազմել ժամանակաւոր ,  ցուցադրութիւնների ընդգրկուել հրատարակուող        ուսումնասիրութիւնների ու ալբոմների մէջ։ Հէնց սաէ գլխաւոր ,     պատճառը որՅակոբեանիշքանշանիյանձնմանարարողութեանը       , իրխօսքնէուղարկելնաեւՄատենադարանիներկայացուցիչը որի      ձեռամբ են յանձնուել այդ նուիրատուութիւններից շատերը։ , ,       . Յաւելենք սակայն որհայրենիքիհետՅակոբեանիկապընոր չէ       դեռեւսխորհրդայինտարիներիննրաձեռամբՄատենադարանինէ     յանձնուելբացառիկարժէքներկայացնողԱստուածաշունչ։ 1989 թ. յունուարին Գէորգ Յակոբեանը եղել է այն երկու պատուիրակներից մէկը, որոնք թուրքահայոց օգնութիւնն անձամբ 4յանձնեցին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին։   Իրտպաւորութիւններընա   « »  , յետագայում ներկայացրեց Մարմարա օրաթերթում։ Այսպիսով         ամենածանրօրերիննակամուրջէրՊոլսիեւՀայաստանիմիջեւ։ 1997 .     թԳէորգՅակոբեանըընտանիքովտեղափոխուեցՄիացեալ       . Նահանգներ՝ Լոս Անջելես։ Բայց Պոլիսը նրանից չհեռացաւ ,      ընդհակառակը այստեղից նա շարունակեց եւ շարունակում է     ուսումնասիրել Թուրքիայի վարչապետարանի Օսմանեան եւ  , , , Հանրապետականարխիւները գրականութիւնը դպրոցները հայ համայնքը։      Նրահաւաքածունայսօր ընդգրկում է հազարաւորանտիպ   ,  , փաստաթղթեր՝ Հայոց ցեղասպանութեան հայ որբերի բռնի ,   կրօնափոխութիւնների բռնագրաւուած կալուածքների եւ     պետական գաղտնի հրահանգների վերաբերեալ։ Որպէս       պատմաբան՝ սրանքպարզապէսթուեր չեն։ Իւրաքանչիւր նման   ,    , վաւերագիր որեւէ գիւղի ընտանիքի կամ մարդու ճակատագրի   ինքնութեանապացոյցէ։ 2024 թ. յունիսին նա Մատենադարանին է  փոխանցեց բացառիկ լուսանկարներ եւ վաւերագրեր, իսկ յետագայ ամիսներին փոստով ուղարկել է  նաեւ Նարեկացու «Գիրք աղօթից սրբոյն Գրիգորի Նարեկացւոյ, հոգեկիր հռետորի» մատեանի 1832 թուականի հրատարակութեան մի օրինակ։ Սա բացառիկ էր ոչ միայն նրանով, որ Մատենադարանը չունէր այս օրինակը, այլեւ նրան ուղեկցող պատմութեամբ, որն արժէ առանձին պատմել։ Գիրքը եղել է Ռոբերտ Քոլեջի գրադարանի գրքերից։ Հաստատութեան փակումից յետոյ այն յայտնուել էր աղբանոցում, եւ միայն Գէորգ Յակոբեանի ջանքերի շնորհիւ փրկուել եւ ի պահ հանձնուել Մատենադարանին։ Կարծում եմ՝ այս մէկ դրուագը աւելին է ասում նրա մասին, քան ցանկացած կենսագրական տեղեկանք։ 2025 թ. Հայաստանում գտնուելու ընթացքում նա Մատենադարանին նուիրաբերեց իր հրատարակած հատորները, 5լուսանկարներ, որոնք կամ անձամբ կամ ժամանակի յայտնի լուսանկարիչների գործերն էին, որոնցից է օրինակ Արա Գիւլերը, երբեմնի «Տայեան» վարժարանի ուսումնական դասամատեանը, «Տաթեւ» տարեգրքի 1925–1930 թթ. ամբողջական հատորները եւ այլն։ Սեպտեմբերին Մատենադարանի հաւաքածուները պաշտօնապէս համալրուեցին այս նոր նուիրատուութիւններով։ Դրանք ներկայացնում են նրա շուրջ քառասուն տարուայ հաւաքչական աշխատանքի մի մասը։

Տիպար Մանկապարտէզ Սկիւտար 1913

Գէորգ Յակոբեանի գլխաւոր հետազօտական նուաճումն են Օսմանեան կայսրութեան հայկական վարժարանների պատմութեանը նուիրուած հաստափոր հատորները, աւելի քան երկու հազար էջ ծաւալով, շարադրուած արեւմտահայերէնով։ Ապրելով Միացեալ նահանգներում՝ հեղինակը գիտակցաբար ընտրել է արեւմտահայերէնը, որովհետեւ լեզուի պահպանումը նրա համար աւելի կարեւոր է, քան վաւերագրի պահպանումը։

…

…

«     ՊատմութիւնԻսթանպուլահայուսումնականկեանքիեւկրթական » (PAROS, 2016)  «  հաստատութիւններու եւ Հայոցկրթականհաստատութիւններու    », – (PAROS, 2024)

Հատորներումներկայացուածենազգայինաւետարանականեւ  ,    անհատականվարժարաններըորբանոցներնուօտարբարձրագոյն  , վարժարանները՝ լուսանկարների շինութիւնների  ,   ճարտարապետական գծագրերի դասագրքերի եւ օսմանեան    պաշտօնական վաւերագրերի համադրմամբ։ Հիմնական     աղբիւրներից են Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանեանի  , 1901  1903 ., պատրիարքութեան օրօք եւ թթ պատրաստուած    , գաւառականազգայինվարժարաններիվիճակացոյցները ինչպէս     1908–1914 . նաեւ Ազգային Ընդհանուր Ժողովի թթ       արձանագրութիւնները։Դրանցշնորհիւհեղինակըկարողացելէտալ      աշակերտներիեւուսուցիչներիբաւականճշգրիտթիւ։     Մի օրինակ բերեմ։ Ադրիանապոլսում առաջին արական՝ ,     Արշակունեաց եւ իգական՝ ՍուրբՀռիփսիմեանցվարժարանները    1806 .   բացուել ենդեռեւս թ՝ ՄիքայէլարքեպիսկոպոսՉոբանեանի ,     նախաձեռնութեամբորիշնորհիւառաջնորդարանինկիցստեղծուել   700–800   ,   էրնաեւ գրքիցբաղկացածգրադարանայդթւում՝երեսուն          ձեռագիր։ Այսփաստը նոր լոյսիտակ է դնումայնտարածուած ,       1824-տեսակէտըթէաշխարհիկդպրոցներըհաստատուելենմիայն ,    ,     ից յետոյ եւ ցոյցէտալիս որաղջիկներիկրթութիւնըարդէնայն        ժամանակկարեւորւումէր։Այսդպրոցիուսուցիչներիցմէկը՝Պօղոս 7,     վարժապետը յետագայում յայտնի դարձաւ որպէս Ներսէս   ՊատրիարքՎարժապետեան։       Ահաթէինչուայսհատորներիարժէքըմիայնտեղեկատուական     չէ։ Վերականգնելով դպրոցների պատմութիւնը՝ Յակոբեանը      վերականգնումէմիամբողջքաղաքակրթութեան՝համաշխարհային       մտքի ձեւաւորման գործում իր լուման ունեցած հայկական  ,  1915-   դպրոցների քարտէզը որը ից յետոյ գրեթէամբողջութեամբ  անհետացելէ։ Այսպիսով, դ   , պրաց դասի երիտասարդանդամը օրացոյցներ  ,   , կազմող խմբագիրը պատրիարքին ուղեկցող լուսանկարիչը    , Էջմիածին օգնութիւն տանող պատուիրակը արխիւներում        աշխատողհետազօտողըեւաղբանոցիցգիրքփրկողմարդընոյն        անձնէ։Եւնաբոլորդերերումնոյնսկզբունքային անձն է․  ոչինչ չի ,        կորչիքանիդեռկանհայրենիքիհետամուրարմատներովկապուած հայեր։     .   Մատենադարանըծնուելէմիպարզգաղափարիցգիրքըպէտքէ        , փրկել։Դարերշարունակմերձեռագրերըփրկել ենվանականներ ,  ,      գաղթականներպարզմարդիկորոնքկրելենդրանքիրենցուսերին՝ իրենց իսկ պատճառելով զրկանքներ։  .  ԳէորգՊ Յակոբեանըայդ     աւանդութեանմերժամանակիժառանգորդներիցէ։ Մատենադարանի անունից եւ անձամբ իմ անունից խորին շնորհակալութիւն եմ յայտնում Գէորգ Յակոբեանին՝ նրա նուիրուածութեան, վստահութեան եւ մեծահոգութեան համար։  ,     Սիրելի՛ներկաներ շնորհակալեմզեկուցումսունկնդրելուհամար։ , 7 , 2026 . Երեւան հոկտեմբերի թ