Posted on October 22, 2026
Posted By: oiaCategories: All News
ՈՉ ԵՒՍ Է ԴԱՇՆԱԿԱՀԱՐ ՇԱՀԱՆ ԱՐԾՐՈՒՆԻ
..
ՈՉ ԵՒՍ Է ԴԱՇՆԱԿԱՀԱՐ ՇԱՀԱՆ ԱՐԾՐՈՒՆԻ
Խոր ցաւով վերահասու եղանք, որ Նիւ Եորքի մէջ իր մահկանացուն կնքած է աշխարհահռչակ դաշնակահար Շահան Արծրունի։ Մենհեթթընի իր բնակարանէն ներս, իր անշունչ մարմինը յայտնաբերուած է եւ տակաւին մահուան պատճառները յայտնի չեն։ Նկատի ունենալով, որ ան ամբողջ հայաշխարհէն ներս համատարած յարգանքի եւ համակրանքի արժանացած արուեստագէտ մըն էր՝ բօթը կայծակնային արագութեամբ տարածուած եւ խոր ցաւ յառաջացուցած է համայն հայաշխարհէն ներս։
Շահան Արծրունի բառին բուն իմաստով իր ապրած ժամանակաշրջանի գեղարուեստի հսկաներէն մին էր։ Ծնած էր Իսթանպուլի մէջ եւ աւարտած՝ Կեդրոնական վարժարանը։ Աւելի քան 85 տարեկան հասակին ան կը հեռանայ երկրաւոր կեանքէն՝ ետին թողելով իսկապէս բարի, ազնիւ եւ անթառամ յիշատակ մը։
Շահան Արծրունի շատ կանուխ տարիքէն ծննդավայրը Պոլիսէն հեռացած էր եւ թէ՛ իր ուսումը կատարելագործելու եւ թէ երաժշտական կեանքէ ներս նուաճումներ արձանագրելու ճանապարհին հաստատուած էր արտասահման։ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ հաստատուելէ վերջ, ան մեծ յաջողութիւններ արձանագրած էր՝ ամբողջ աշխարհի մէջ համբաւ ձեռք բերելով որպէս վարպետ դաշնակահար։ Աշխարհի բազմաթիւ հեղինակաւոր բեմերու վրայ նուագած էր, շատ բարձրաշխարհիկ միջավայրերու մէջ հրաւիրուած էր համերգներու՝ ներառեալ Սպիտակ տունը։
Ի լրումն այս բոլորին, Շահան Արծրունի հայ մշակոյթի եւ երաժշտութեան իսկական նուիրեալ մըն էր՝ քանի հայ մեծանուն յօրինողներու ժառանգութեան պահպանման ու վերարտադրութեան ուղղութեամբ գերմարդկային ջանքեր կը գործադրէր։ Իր մօրաքրոջ՝ լուսահոգի յօրինող Սիրվարդ Գարամանուկի յիշատակին նկատմամբ ալ միշտ ցուցաբերած էր հաւատարմութիւն։ Երաժշտական գետնի վրայ հասած մակարդակին առընթեր, Շահան Արծրունի զանազան ծրագրերու հետամուտ եղած էր՝ հայ նոր սերունդէ երաժիշտներու եւ արուեստագէտներու պատրաստութեան ճանապարհին։ Կանոնաւոր պարբերականութեամբ վարպետութեան դասեր կու տար Հայաստանի մէջ՝ ո՛չ միայն Երեւանի, այլեւ երկրի ամբողջ մարզերուն մէջ։
Արամ Խաչատուրեանի ծննդեան 100-ամեակի նշման ժամանակ, յոբելեանին առթիւ ՄԱԿ-ի կողմէ կոչուած էր պատասխանա-տուութեան, ինչ որ իր կեանքի յանձնառութիւններու ամենակարեւորներէն էր։
Գեղարուեստական գործունէութեան առընթեր, Շահան Արծրունի միշտ խրախուսած էր նաեւ հայ իրականութենէ ներս բարենպատակ շարժումները։ ԱՄՆ-է ներս Հայ օգնութեան ֆոնտի համակիրներէն եւ աջակիցներէն եղած էր։ Սերտօրէն կը համագործակցէր նաեւ Հայկական բարեգործական ընդհանուր միութեան հետ՝ հայ զանազան յօրինողներու ստեղծագործութիւններու ձայնագրութիւններու սկաւառակները պատրաստելու ճանապարհին։ Նիւ Եորքի եւ շրջակայքի նախկին պոլսահայ շրջանակներու գործունէութիւններէն անպակաս դէմք մըն էր։ Իբրեւ կարկառուն անհատականութիւն՝ միշտ պոլսահայ շրջանակներու յարգանքին եւ համակրանքին առարկայ կը դառնար եւ իր ներկայութիւնը բոլորին տեսակէտէ կը ներկայացնէր չափազանց կարեւորութիւն։
Շահան Արծրունիի կորուստը այնպիսի անբացատրելի նշանակութիւն ունի, որ միայն չի բիւրեղանար անփոխարինելի ըլլալով, այլեւ բոլորը կը մտածէ առաջնորդելու՝ իր վիթխարի վաստակի ժամանակներու մէջ արժեւորման եւ վերարժեւորման մասին։
Այս տխուր առթիւ մեր անկեղծ խոնարհումը կը բերենք Շահան Արծրունիի քաղցր յիշատակին եւ մանաւանդ վիթխարի վաստակին առջեւ։
ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ ՄԷՋ ՄԱՀԱՑԱԾ Է ԱՇԽԱՐՀԱՀՌՉԱԿ ԴԱՇՆԱԿԱՀԱՐ ՇԱՀԱՆ ԱՐԾՐՈՒՆԻ
Խոր ցաւով տեղեկացանք, թէ հայ երաժշտական արուեստի միջազգային համբաւի տէր ներկայացուցիչներէն, պոլսահայ անուանի դաշնակահար, երաժշտագէտ, գրող եւ մշակութային գործիչ Շահան Արծրունի մահացած է Նիւ Եորքի մէջ, 83 տարեկան հասակին։ Մեր ստացած սկզբնական տեղեկnւթիւններnւ համաձայն՝ արուեստագէտի անշnւնչ մարմինը գտնnւած է իր բնակարանին մէջ։ Մահուան պարագաներուն մասին պաշտօնական մանրամասնութիւններ տակաւին չեն հաղորդուած։
Շահան Արծրունի ծնած էր 8 Յունիս 1943-ին, Իսթանպուլ։ Նախակրթnւթիւնը եւ լիսէի nւսnւմը ստացած էր Էսաեան եւ Կեդրոնական վարժարաններուն մէջ, իսկ երաժշտական ուսումը՝ Իսթանպուլի Քաղաքապետական Երաժշտանոցին մէջ, ուր աշակերտած էր Ֆերտի Շթաթցէրի։
Արծրունիի երաժշտական կազմաւորման մէջ առանձնայատուկ դեր ունեցած էր իր մօրաքոյրը՝ պոլսահայ սիրուած յօրինող եւ դաշնակահարուհի Սիրվարդ Գալփաքեան-Գարամանուկ, որ եղած էր անոր դաշնամուրի առաջին ուսուցիչը։ Անոր քաջալերանքով Շահան չորս տարեկանին սկսած էր դաշնամուր նուագել եւ շատ փոքր տարիքէն դրսեւորած՝ իր բացառիկ երաժշտական ընդունակութիւնները։ Մօրաքրոջ եւ զարմիկին միջեւ երաժշտական այս կապը հետագային եւս շարունակուած էր՝ հայկական երաժշտութեան հանդէպ հասարակաց նուիրումով։
1964-ին, Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան կրթաթոշակով, Արծրունի մեկնած էր Նիւ Եորք, ուր ուսումը շարունակած էր աշխարհահռչակ «Ճուլիարտ» երաժշտական բարձրագոյն դպրոցին մէջ։ Հոն աշակերտած էր նշանաւոր երաժիշտներու եւ 1968-ին ստացած մագիստրոսի աստիճան։
Իր երկարամեայ ասպարէզին ընթացքին Շահան Արծրունի համերգներով հանդէս եկած էր աշխարհի բազմաթիւ երկիրներու մէջ՝ արժանանալով միջազգային երաժշտական շրջանակներու գնահատանքին։ Ան ելոյթներ ունեցած էր Նիւ Եորքի «Մեթրոփոլիթըն» թանգարանին, ԱՄՆի Սպիտակ Տան եւ եւրոպական արքունիքներու մէջ։ Տարիներ շարունակ համագործակցած էր նաեւ աշխարհահռչակ դաշնակահար եւ երգիծաբան Վիքթոր Պորկէի հետ՝ մասնակցելով միջազգային համերգային շրջագայութիւններու եւ հեռատեսիլի յայտագիրներու։
Սակայն Արծրունիի գործունէութեան առանձնայատուկ արժէքը այն աշխատանքն էր զnր կը տանէր հայկական երաժշտութիւնը տարածելnւ եւ nւսnւմնասիրելnւ ուղղութեամբ։ Ան մեծ նուիրումով զբաղած էր հայ յօրինողներու ստեղծագործութիւններու հետազօտութեամբ, ձայնագրութեամբ եւ միջազգային հանրութեան ներկայացումով։ Կոմիտասի, Խաչատուրեանի եւ բազմաթիւ այլ հայ երաժիշտներու գործերը անոր կատարողական եւ ուսումնասիրական գործունէութեան մէջ առանցքային տեղը գրաւած էին։
Արծրունի յատուկ ուշադրութիւն դարձուցած էր նաեւ հայ կին յօրինողներու ստեղծագործական ժառանգութեան։ Իր վերջին տարիներու աշխատանքներու շարքին էր անոնց դաշնամուրային գործերուն նուիրուած ձայնագրութիւններու շարքը, որով կը ձգտէր միջազգային երաժշտական շրջանակներուն ծանօթացնել հայ կին ստեղծագործողներու վաստակը։
Ան սերտ կապեր պահպանած էր Հայաստանի հետ՝ պարբերաբար այցելելով հայրենիք, համերգներ սարքելnվ եւ երիտասարդ երաժիշտներու հետ աշխատելով։ 2026-ի Մայիսին եւս այցելած էր Հայաստանի զանազան քաղաքներ՝ մասնակցելով երաժշտական կրթութեան եւ մշակութային կեանքի զարգացման ուղղուած նախաձեռնութիւններու։
Արծրունի միաժամանակ հեղինակ էր երաժշտագիտական ուսումնասիրութիւններու, յօդուածներու եւ հրապարակագրական գրութիւններու։ Ան իր աշխատակցութիւնը բերած էր նաեւ պոլսահայ մամուլին, նաեւ «Փարոս» ամսագրին, ուր լոյս տեսած էին Հայաստանի պատմական յուշարձաններուն եւ մշակութային ժառանգութեան վերաբերեալ իր գրութիւնները։
Իր բազմամեայ վաստակին համար Շահան Արծրունի արժանացած էր բազմաթիւ պատիւներու եւ պարգեւներու։ 2008-ին անոր շնորհուած էր Երեւանի Կոմիտասի անուան Պետական Երաժշտանոցի պատուակալ փրոֆէսէօրի կոչումը, իսկ 2015-ին՝ Հայաստանի Հանրապետութեան Մովսէս Խորենացի մետալը։
Շահան Արծրունիի կորուստը խոր արձագանգ պիտի գտնէ հայ երաժշտական եւ մշակութային շրջանակներուն մէջ։ Արուեստագէտը իր ամբողջ կեանքի ընթացքին մնաց հայկական երաժշտութեան նուիրեալ սպասարկուներէն մէկը՝ իր արուեստով կամուրջ հաստատելով հայրենիքի, Սփիւռքի եւ միջազգային երաժշտական աշխարհին միջեւ։